Süzidil Makamı

Makam yalnızca bir dizi değildir; karar perdesi, güçlü perde, seyir yönü, asma kararlar ve kalıplaşmış ezgi davranışlarının birlikte oluşturduğu melodik kimliktir.

İki makam benzer perde alanlarını kullanır; fakat Uşşak genellikle Dügah civarından çıkıcı seyreder ve Neva üzerinde yarım karar hissi verir. Hüseyni ise Hüseyni perdesi çevresini merkez yapar, bu yüzden giriş ve vurgu daha çok Mi bölgesinde duyulur.

Sesler tarayıcınızda saf Web Audio API motoru ile matematiksel olarak sentezlenir. Bağlama (çift tel mızrap atağı), Tanbur (uzun metalik tını), Ney (kamış ve nefes rezonansı) ve saf synth seçenekleriyle komalı mikrotonal perde frekanslarını (53-TET) tam olarak duyurur.

Kısa sap (19 perde) ve uzun sap (23 perde) bağlama klavyelerinde Arel–Ezgi–Uzdilek ve Türk halk müziği geleneksel perde bağlama sistemine uygun olarak 1 koma bemol (Segah), 4 koma bemol (Kürdi), 4 koma diyez (Eviç) perdeleri ve karar/güçlü noktaları interaktif olarak gösterilmekte ve seslendirilebilmektedir.

Önce karar ve güçlü perdeleri işitmek, sonra kısa seyir cümlelerini taklit etmek en sağlıklı başlangıçtır. Uşşak, Rast, Hüseyni ve Hicaz başlangıç için anlaşılır örnekler sunar.

Segah makamının karar perdesi, Arel–Ezgi–Uzdilek gösteriminde Si notasından bir koma pest yazılır. Kuramsal olarak Si naturel’den yaklaşık 22,6 cent pes, eşit aralıklı Si bemolden ise yaklaşık 77,4 cent tizdir.

Karcığar hem klasik Türk müziği hem de halk müziği repertuvarında örnekleri bulunan bir makamdır. Dügâh çevresindeki Uşşak rengi ile Neva üzerindeki Hicaz karakteri, makamın ayırt edici gerilim ve çözülme hissini oluşturur.

Basit makamlar bir alt çeşni (dörtlü/beşli) ve bir üst çeşninin birleşiminden oluşur. Bileşik makamlar ise farklı basit makamların çeşnilerini daha karmaşık biçimlerde birleştiren, genellikle daha geniş ses aralıklı ve daha ileri seviye makamlardır.

Mahur, Rast dizisindeki Segah (1 koma bemol Si) perdesi yerine Buselik (Si natürel) perdesi kullanır. Bu değişiklik dizinin tüm aralıklarını tam ve yarım seslere yaklaştırarak Batı müziğindeki majör diziye çok benzer bir yapı oluşturur.

Uşşak ve Rast ile başlayıp ardından Hüseyni, Hicaz, Beyati gibi temel makamları öğrenmek sağlıklıdır. Bileşik makamlar (Ferahfeza, Acemaşiran, Besteinigar vb.) basit makamlara hakim olduktan sonra çalışılmalıdır.

Ferahfeza, alt yapısında Buselik beşlisi üst yapısında ise artık ikili aralık içeren Ferahnak dörtlüsü kullanır. Bu çift katmanlı yapı geniş ses aralığı ve doğru intonasyon gerektirdiğinden ileri seviye kabul edilir.

İki makam da Dügâh (La) perdesinde karar verir; ancak Saba makamı Çargâh çevresindeki karakteristik Zirgüleli Hicaz rengi ve Segah perdesinin sıkışıklığıyla Uşşak’tan ayrılır.