Gitar, piyano, keman, ud ve bağlama için tek ekranda gam, makam ve akor haritası. Tıklayın, dinleyin, keşfedin.
Beş farklı enstrümanda aynı müzik teorisinin akustik geometrisi nasıl farklı biçimler alır?
Gitar fretboardunda her perde yarım ton (100 cent) temsil eder; her 12 perde tam oktav oluşturur. Bu eşit tamperaman (12-TET) yapısı gitarın aynı akor şeklini kaydırarak tüm tonlara uygulanabilmesini sağlar — capo prensibinin temel mantığı budur. Standart akort (EADGBE) tellerini beşli aralıklarla dizerek perde geometrisini simetrik düzenler; bu nedenle parmak kalıpları ezberlendiğinde tüm pozisyonlarda geçerlidir.
Piyano klavyesi 88 tuşta 7.25 oktav kapsar; her oktav 12 tuştan (7 beyaz, 5 siyah) oluşur. Beyaz tuşlar C majör diyatonik gamı (Do, Re, Mi, Fa, Sol, La, Si) temsil ederken siyahlar bu gamın kromatik doldurmalarıdır. Piyano görsel olarak armonik ilişkileri en net gösteren enstrümandır: majör akor 1-3-5 (beyaz-siyah-beyaz), minör akor 1-b3-5 geometrisi el göz koordinasyonuyla öğrenilir.
Kemanın perdesiz klavyesi izole bir aralık farkının 2-3 cent altına inme hassasiyeti gerektirdiğinden, kemanistlerin kulağı standart tamperaman kurallarına sıkı sıkıya bağlı değildir. Piyago tonalite içinde sol elde birleşen parmaklar "tetrachord" oluşturur ve her pozisyon değişimi bir beşli genişliği kapsar. Bu laboratuvarda 1. ve 3. pozisyon parmak bandları renk kodlu olarak gösterilir.
Türk udu geleneksel olarak 13 perde pozisyonuna sahip olsa da çoğu modern ud perdesizdir. Türk müziğinde Kürdi makamında bulunan ikinci derece (Re üzerinde Mib), standart 12-TET sisteminden yaklaşık 50 cent daha pestir — bu "koma" farkı gitarda çalınamaz ancak perdesiz udda serbestçe ifade edilir. Bu araç udun makam perde şeddi pozisyonlarını renkli bantlarla görselleştirir.
Kısa sap bağlama 23 perdede Türk müziğinin 24 komalı ses sistemini karşılar. Standart do-re-mi seslerinin yanında Re koma (Dük), Mi koma gibi mikrotonal bölgeler farklı renkli perdelerle işaretlenmiştir. Bu "koma" perdelerin varlığı bağlamayı tam kromatik eşit tampremandan ayrıştırır ve Türk halk müziğinin ayrılmaz sesini mümkün kılar.
Rast makamı ile Batı Majör gamı çoğu notayı paylaşır ancak 3. derece (Rast'ta 4 koma Mib) ve seyir karakteri farklıdır. Nihavend ile Armonik Minör arasındaki fark da benzer biçimde ince nüanslarda saklıdır. Bu araç her iki sistemin aynı kök ses üzerinde nasıl örtüşüp ayrıştığını görsel ve işitsel olarak karşılaştırmanıza olanak tanır.
Henüz tek sayfa görünümünde değil, ancak enstrümanlar arasında geçiş yaparken seçtiğiniz gam ve kök ses korunur. Gitar üzerinde Do Majör gördükten sonra Piyano'ya geçerseniz aynı Do Majör haritası klavyede gösterilir; böylece iki enstrümanı kıyaslayabilirsiniz.
Türk müziğindeki makamlar 53 komalık bir sisteme dayanır. 12 eşit tampermandaki her yarım ton bu sistemde 4,5 komaya karşılık gelir; yani tam ortadan geçer. Bu araçta makamlar 12-TET'e en yakın perde seçilerek yaklaştırılmıştır; koma perdelerinin tam hassasiyeti için Bağlama ve perdesiz enstrüman görünümlerini inceleyin.
Seçili gamın notalarını seçili kök ses üzerinden bir oktav çıkıcı sırayla çalar. Bu dinleme alıştırması seçilen gamın tını rengini kavramaya yardımcı olur; Rast ile Uşşak arasındaki ince farkı kulakla ayırt etmek için arka arkaya birkaç kez dinleyin.
Gamları ve akorları haritada gördükten sonra enstrümanınızın çalışma masasında lutiye bilgisi ve icra teknikleriyle derinleştirin.